Prezident İlham Əliyevin Qırğız Respublikasına işgüzar səfəri və Bişkekdə keçirilən “ŞƏT plyus” formatlı görüşdə səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində tutduğu mövqenin əsas istiqamətlərini bir daha nümayiş etdirdi. Dövlət başçısının çıxışında ikitərəfli münasibətlərin inkişafından Cənubi Qafqazda yaranan yeni siyasi şəraitə, beynəlxalq hüququn işləkliyindən çoxtərəfli əməkdaşlığa qədər geniş məsələlər əhatə olundu. Verilən mesajların ümumi mahiyyəti isə Azərbaycanın qarşıdurmaların deyil, əməkdaşlığın, sabitliyin və qarşılıqlı faydaya əsaslanan münasibətlərin genişlənməsində maraqlı olduğunu göstərdi.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələri artıq ənənəvi dostluq münasibətlərinin sərhədlərini xeyli aşıb. Ortaq tarixi köklər, mədəni yaxınlıq və mənəvi dəyərlər üzərində formalaşan münasibətlər müasir dövrdə konkret siyasi və iqtisadi məzmun qazanır. Qırğızıstanla əlaqələr də bu baxımdan diqqət çəkir. İki ölkə arasında müttəfiqlik münasibətlərinə dair imzalanmış sənəd Bakı ilə Bişkek arasında qarşılıqlı etimadın hansı səviyyəyə çatdığını nümayiş etdirməklə yanaşı, gələcək əməkdaşlıq üçün daha geniş imkanlar yaradır. İnvestisiya, ticarət, nəqliyyat, energetika və digər sahələr üzrə qarşılıqlı maraqlar münasibətlərin uzunmüddətli xarakterini gücləndirir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi diqqət çəkən məsələlərdən biri də Cənubi Qafqazın gələcəyi ilə bağlı oldu. Azərbaycan və Ermənistan arasında uzun illər davam etmiş qarşıdurmadan sonra region tamamilə fərqli siyasi mərhələyə daxil olur. Sülh sazişinin mətninin paraflanması yalnız iki dövlət arasındakı münasibətlər baxımından deyil, bütövlükdə regionun gələcəyi üçün mühüm hadisədir. Azərbaycanın yanaşması ondan ibarətdir ki, əldə edilən siyasi nəticələr davamlı əməkdaşlıq, iqtisadi əlaqələr və insanların rifahına xidmət edən real layihələrlə möhkəmləndirilməlidir.

Bu baxımdan Bakı ilə İrəvan arasında iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin formalaşdırılması istiqamətində atılan addımlar xüsusi məna daşıyır. Neft məhsullarının tədarükündən üçüncü ölkələrə məxsus yüklərin tranzitinə, qarşılıqlı ticarət imkanlarından yeni yerüstü kommunikasiyaların yaradılmasına qədər müzakirə olunan məsələlər sülh prosesinin yalnız siyasi bəyanatlardan ibarət olmadığını göstərir. Davamlı sülhün ən möhkəm dayaqlarından biri tərəflər arasında qarşılıqlı iqtisadi maraqların yaranmasıdır. Azərbaycan məhz belə bir regional modelin qurulmasını təşviq edir.

Yeni reallıq Cənubi Qafqazın iqtisadi coğrafiyasını da dəyişə bilər. Uzun illər münaqişələr səbəbindən istifadə olunmayan imkanların dövriyyəyə daxil edilməsi Mərkəzi Asiyadan Cənubi Qafqaza, buradan Türkiyə və Avropaya qədər uzanan böyük iqtisadi məkan üçün əlavə perspektivlər yaradır. Azərbaycan artıq Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat istiqamətlərinin kəsişməsində mühüm mövqeyə malikdir. Regiondakı bütün kommunikasiyaların işlək vəziyyətə gətirilməsi isə ölkəmizin tranzit əhəmiyyətini daha da artırmaqla yanaşı, qonşu dövlətlər üçün də yeni iqtisadi üstünlüklər yarada bilər.

Bişkekdə səslənən mühüm siyasi mesajlardan biri beynəlxalq hüququn icrası məsələsi ilə bağlı idi. Azərbaycan uzun illər ərzində beynəlxalq təşkilatların qəbul etdikləri qərarların kağız üzərində qalmasının nəticələrini bilavasitə yaşamış dövlətdir. 1993-cü ildə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi dörd qətnamənin onilliklər ərzində yerinə yetirilməməsi beynəlxalq münasibətlər sistemində qərarların icrası ilə bağlı ciddi boşluqları üzə çıxardı. Azərbaycan isə nəticədə öz suverenliyini və ərazi bütövlüyünü özü təmin etdi.

Məhz buna görə Prezident İlham Əliyevin BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinin icrası üçün daha təsirli mexanizmlərin yaradılması barədə mövqeyi yalnız Azərbaycanın keçmiş təcrübəsinə verilən qiymət kimi qəbul edilməməlidir. Burada daha geniş qlobal problem gündəmə gətirilir. Beynəlxalq institutların etibarlılığı qəbul etdikləri sənədlərin sayından daha çox, həmin qərarların praktikada nə dərəcədə həyata keçirilməsi ilə müəyyən olunur. Qərarlar icrasız qalırsa, beynəlxalq hüquqa və çoxtərəfli institutlara inam da zəifləyir. Azərbaycanın irəli sürdüyü yanaşma beynəlxalq hüququn bütün dövlətlər üçün eyni prinsiplər əsasında işləməsini nəzərdə tutur.

Ölkəmizin Qoşulmama Hərəkatına dördillik sədrliyi dövründə qazandığı təcrübə də bu siyasətin mühüm dayaqlarından biridir. Azərbaycan həmin müddətdə dövlətlər arasında dialoqun, qarşılıqlı hörmətin, suverenlik prinsipinin və çoxtərəfliliyin müdafiəsinə xüsusi əhəmiyyət verdi. Bu gün eyni yanaşmanın Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı kimi böyük Avrasiya platformasında davam etdirilməsi Bakının xarici siyasətində ardıcıllığın göstəricisidir. “ŞƏT plyus” formatı isə Azərbaycana Avrasiyanın mühüm siyasi və iqtisadi aktorları ilə dialoqu daha geniş müstəvidə davam etdirmək imkanı verir.

Azərbaycanın üstünlüklərindən biri müxtəlif siyasi və iqtisadi mərkəzlərlə paralel əməkdaşlıq qurmaq imkanına malik olmasıdır. Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə sürətlə dərinləşən münasibətlər, Türkiyə ilə müttəfiqlik, qonşu İranla dialoq, Avropa və Asiya istiqamətində genişlənən iqtisadi əlaqələr ölkənin xarici siyasətinin çoxşaxəli xarakterini göstərir. Bişkek səfəri çərçivəsində keçirilən yüksək səviyyəli təmaslar da bu diplomatik xəttin davamı kimi qiymətləndirilə bilər.

Ermənistan, Qazaxıstan, İran və Türkiyə rəhbərləri ilə aparılan müzakirələrin mövzuları müxtəlif olsa da, onların ortaq nöqtəsi regionda sabitliyin qorunması, iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi, nəqliyyat bağlantılarının inkişaf etdirilməsi və dövlətlərarası etimadın möhkəmləndirilməsidir. Azərbaycan artıq yalnız öz milli maraqlarını müdafiə edən deyil, yerləşdiyi geniş coğrafiyada yeni əməkdaşlıq imkanlarının yaradılmasında fəal iştirak edən dövlət kimi çıxış edir.

Bişkek görüşlərinin ortaya qoyduğu ümumi mənzərə göstərir ki, Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya getdikcə bir-birini tamamlayan siyasi-iqtisadi məkanlara çevrilir. Xəzər üzərindən uzanan nəqliyyat yolları, enerji layihələri, ticarət marşrutları və yeni kommunikasiya imkanları bu iki region arasındakı məsafəni iqtisadi baxımdan daha da azaldır. Bu prosesin mərkəzində yerləşən Azərbaycan isə həm coğrafi mövqeyi, həm infrastrukturu, həm də həyata keçirdiyi fəal diplomatiya vasitəsilə Şərqlə Qərb arasında əlaqələrin genişlənməsinə mühüm töhfə verir.

Prezident İlham Əliyevin Bişkekdə verdiyi mesajların əsas mahiyyəti də məhz gələcəyə hesablanmış bu yanaşmada ifadə olunur: münaqişələr arxada qalmalı, beynəlxalq hüquq real işlək mexanizmlərlə təmin edilməli, regional sərhədlər iqtisadi əməkdaşlığa maneə deyil, yeni bağlantılar üçün imkan yaratmalıdır. Azərbaycan Cənubi Qafqazda formalaşan yeni şəraiti daha geniş Avrasiya əməkdaşlığı ilə birləşdirməyə çalışır. Bu siyasət ölkəmizin regional proseslərdə çəkisini artırmaqla yanaşı, Azərbaycanı yeni nəqliyyat, iqtisadi və siyasi əməkdaşlıq arxitekturasının mühüm iştirakçılarından birinə çevirir.