Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il avqustun 11-də Naxçıvan Muxtar Respublikasına növbəti səfəri muxtar respublikanın gələcək inkişaf istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından xüsusi siyasi və strateji əhəmiyyət daşıyır. Səfər zamanı həyata keçirilən tədbirlər, irəli sürülən təşəbbüslər və Azərbaycan Televiziyasına verilən müsahibə Naxçıvanın dövlət siyasətində tutduğu mühüm mövqeni bir daha nümayiş etdirdi. Prezident İlham Əliyevin Naxçıvana artıq 17-ci səfərini həyata keçirməsi bu qədim diyarın ölkənin ümumi inkişaf strategiyasında xüsusi diqqət mərkəzində olduğunu göstərir. Hər səfərin konkret nəticələrlə müşayiət olunması muxtar respublikanın sosial-iqtisadi, hərbi, enerji və nəqliyyat imkanlarının paralel şəkildə genişləndirildiyini təsdiqləyir. Bu baxımdan son səfəri yalnız ayrı-ayrı obyektlərin açılışı və təməlqoyma mərasimləri ilə məhdudlaşmayan, Naxçıvanın gələcək simasını müəyyən edən kompleks dövlət proqramının növbəti mərhələsi kimi qiymətləndirmək mümkündür.
Naxçıvanın Azərbaycanın əsas ərazisindən coğrafi baxımdan ayrı düşməsi onun milli təhlükəsizlik sistemində özünəməxsus mövqeyə malik olmasını şərtləndirir. Bu reallıq muxtar respublikanın müdafiə qabiliyyətinin daim yüksək səviyyədə saxlanılmasını və burada yerləşən hərbi birləşmələrin müasir tələblərə uyğun inkişaf etdirilməsini zəruri edir. Əlahiddə Ümumqoşun Ordusunun yaradılması ilə başlayan institusional və texniki yenilənmə prosesi son illərdə yeni komando hissələrinin formalaşdırılması ilə daha da genişlənir. Prezident İlham Əliyevin səfər çərçivəsində Əlahiddə Ümumqoşun Ordusunun hərbi hissələrinə Döyüş bayraqlarının təqdim edilməsi mərasimində iştirakı ordu quruculuğunun dövlət siyasətində prioritet istiqamətlərdən biri olaraq qaldığını göstərdi. Naxçıvanın müasir silah və texnika ilə təchiz edilmiş, yüksək döyüş hazırlığına malik hərbi potensialı bölgədə sabitliyin qorunmasına və Azərbaycanın milli maraqlarının etibarlı müdafiəsinə mühüm töhfə verir.
Naxçıvanın gələcək inkişafında ən mühüm istiqamətlərdən biri onun nəqliyyat baxımından mövcud coğrafi məhdudiyyətlərinin aradan qaldırılmasıdır. Azərbaycan Prezidentinin müsahibəsində Zəngəzur dəhlizi məsələsinə geniş yer ayırması bu layihənin ölkəmiz üçün yalnız regional deyil, daha geniş Avrasiya miqyasında əhəmiyyət daşıdığını ortaya qoyur. Azərbaycanla Naxçıvan arasında Ermənistan ərazisindən keçəcək nəqliyyat bağlantısının formalaşması muxtar respublikanın uzun illər davam edən nəqliyyat təcridinin aradan qaldırılmasına imkan yaradacaq. TRIPP layihəsi çərçivəsində əldə edilmiş razılaşmaların reallaşması ilə Naxçıvan Şərq-Qərb və Şimal-Cənub marşrutlarının kəsişdiyi mühüm logistika məkanına çevrilə bilər. Beləliklə, muxtar respublikanın coğrafi mövqeyi əvvəllər əsasən məhdudlaşdırıcı amil kimi qiymətləndirildiyi halda, yeni nəqliyyat infrastrukturu şəraitində onun ən böyük geoiqtisadi üstünlüklərindən birinə çevriləcək.
Naxçıvan dəmir yolunun yenilənməsi bu transformasiyanın ən mühüm komponentlərindən biri olacaqdır. Azərbaycan Prezidentinin qeyd etdiyi kimi, muxtar respublikanın dəmir yolu infrastrukturu yalnız Azərbaycan daxilində daşımaların təmin edilməsinə xidmət etməyəcək, beynəlxalq yük axınlarının istiqamətləndirilməsində də əhəmiyyətli rol oynayacaq. Dəmir yolunun müasir standartlar əsasında yenidən qurulması Naxçıvanın İran üzərindən Fars körfəzi istiqamətindəki bazarlara, eləcə də Şərq-Qərb xətti boyunca müxtəlif iqtisadi mərkəzlərə çıxış imkanlarını artıracaq. Bununla yanaşı, layihənin yüksək yükaşırma potensialına çatdırılması regionun tranzit gəlirlərini yüksəltməklə yanaşı, yeni logistika, anbar, xidmət və istehsal sahələrinin yaranmasına şərait yaradacaq. Nəticədə Naxçıvan dəmir yolu sadəcə nəqliyyat infrastrukturu deyil, regional iqtisadi əlaqələrin genişlənməsini təmin edən strateji iqtisadi platformaya çevriləcək.
Zəngəzur bağlantısının əhəmiyyəti nəqliyyat sahəsi ilə yekunlaşmır və onun enerji komponenti də Azərbaycanın gələcək strategiyasında mühüm yer tutur. Cəbrayıl ərazisində yaradılan enerji infrastrukturu və burada formalaşdırılan ötürücü imkanlar gələcəkdə Naxçıvanla Azərbaycanın əsas enerji sistemi arasında yeni əlaqələrin qurulmasına xidmət edə bilər. Xüsusilə bərpa olunan enerji mənbələrinin sürətlə inkişaf etdirilməsi fonunda elektrik dəhlizinin yaradılması Azərbaycan enerjisinin regional bazarlara çıxarılması baxımından əlavə imkanlar açır. Bu istiqamətdə formalaşacaq infrastruktur Türkiyə və Avropa bazarlarına çıxış perspektivləri ilə yanaşı, region ölkələri arasında enerji əməkdaşlığının dərinləşməsinə də şərait yarada bilər. Deməli, Zəngəzur dəhlizi anlayışı gələcəkdə dəmir yolu və avtomobil yolundan daha geniş məzmun kəsb edərək elektrik enerjisi, fiber-optik rabitə və digər kommunikasiya xətlərini birləşdirən çoxfunksiyalı dəhlizə çevrilə bilər.
Naxçıvanın enerji potensialının artırılması da son səfərin mühüm nəticələri sırasında xüsusi diqqət çəkir. Hazırda muxtar respublikanın öz enerji tələbatını ödəyə bilməsi enerji təhlükəsizliyi baxımından mühüm üstünlük olsa da, qarşıya daha böyük hədəflər qoyulması yeni mərhələnin başlanğıcından xəbər verir. Naxçıvan Sənaye Parkının ərazisində 300 meqavat gücündə istilik elektrik stansiyasının yaradılması mövcud generasiya imkanlarının əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilməsinə şərait yaradacaq. Bununla paralel olaraq günəş və digər bərpa olunan enerji layihələrinin inkişaf etdirilməsi muxtar respublikanın daxili enerji istehlakçısından potensial enerji ixracatçısına çevrilməsi üçün zəmin formalaşdırır. Bərpa olunan enerjinin dəyişkənliyinin tənzimlənməsi məqsədilə nəzərdə tutulan batareya saxlanc sistemləri isə Naxçıvanın gələcək enerji modelinin daha dayanıqlı və çevik olmasına imkan verəcək.
Naxçıvanın sənaye və sosial-iqtisadi inkişafı da dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi diqqət çəkir. 310 hektar ərazidə yaradılacaq Naxçıvan Sənaye Parkı yeni müəssisələrin fəaliyyətə başlaması, istehsal sahələrinin genişlənməsi və əhalinin məşğulluq imkanlarının artırılması baxımından mühüm platforma olacaq. Sənaye parkının formalaşması yerli xammal və insan resurslarından daha səmərəli istifadə etməklə Naxçıvanda istehsal zəncirinin yenidən qurulmasına təkan verə bilər. Burada müxtəlif sənaye istiqamətlərinin inkişaf etdirilməsi muxtar respublikanın iqtisadiyyatının şaxələndirilməsinə və dövlət dəstəyindən əlavə özəl investisiyaların cəlb olunmasına imkan yaradacaq. Bu proses nəticə etibarilə Naxçıvanı yalnız inzibati və strateji əhəmiyyətli ərazi deyil, həm də yeni iqtisadi dəyər yaradan regional istehsal mərkəzinə çevirmək məqsədinə xidmət edir.
Səfər çərçivəsində şəhər infrastrukturu və sosial siyasətlə bağlı həyata keçirilən tədbirlər Naxçıvanın inkişaf konsepsiyasının insan amilinə əsaslandığını göstərir. Naxçıvan şəhərinin 2044-cü ilədək inkişafına dair Baş Planın müzakirəyə çıxarılması şəhərsalma siyasətinin uzunmüddətli və sistemli yanaşma əsasında qurulduğunu nümayiş etdirir. Regional DOST Mərkəzinin istifadəyə verilməsi, sosial evlər kompleksinin və yeni mehmanxana kompleksinin yaradılması əhalinin sosial rifahının yüksəldilməsi ilə yanaşı, xidmət və turizm sektorlarının inkişafına da imkan verəcək. Şəhərdaxili sərnişindaşımada elektrik avtobuslarının istifadəyə verilməsi isə müasir, ekoloji baxımdan daha təmiz və dayanıqlı nəqliyyat modelinə keçidin göstəricisidir. Bütün bu layihələr birlikdə Naxçıvanın yalnız fiziki infrastrukturunu deyil, şəhər mühitini, sosial xidmətlər sistemini və insanların gündəlik həyat keyfiyyətini də yeniləyən genişmiqyaslı inkişaf prosesinin tərkib hissəsidir.
Naxçıvanın gələcəyinə dair dövlət strategiyasında tarixi-mədəni irsin qorunması iqtisadi və infrastruktur layihələri qədər mühüm istiqamət təşkil edir. Möminə xatun məqbərəsinin bərpası və konservasiyası Azərbaycanın milli-mədəni irsə münasibətinin konkret nümunəsi olmaqla, Naxçıvanın tarixinin gələcək nəsillərə çatdırılmasına xidmət edir. Memar Əcəmi Naxçıvaninin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi isə Azərbaycan memarlıq məktəbinin zəngin ənənələrinin müasir dövrdə də yüksək qiymətləndirildiyini göstərir. Prezident İlham Əliyevin milli kimlik, dil, ədəbiyyat, tarix və mədəniyyət məsələlərinə xüsusi önəm verməsi Naxçıvanın inkişaf modelində mənəvi amilin də mühüm yer tutduğunu təsdiqləyir. Bu yanaşma iqtisadi tərəqqi ilə milli yaddaşın qorunmasını bir-birini tamamlayan iki əsas istiqamət kimi təqdim edir və Naxçıvanın tarixi kimliyini gələcək inkişafın möhkəm təməlinə çevirir.
İdarəetmə sahəsində aparılan dəyişikliklər də Naxçıvanın yeni inkişaf mərhələsinin mühüm elementlərindən biridir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda tətbiq olunan xüsusi nümayəndəlik modelinin Naxçıvanda da həyata keçirilməsi idarəetmənin çevikliyinin və nəticəyönümlülüyünün artırılmasına hesablanıb. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, bu yanaşma Naxçıvanın digər strateji ərazilərlə idarəetmə və inkişaf baxımından daha sıx əlaqələndirilməsinə imkan verir. Bununla belə, muxtar respublikanın statusunun qorunub saxlanılması idarəetmə islahatlarının konstitusion və hüquqi çərçivədə həyata keçirildiyini nümayiş etdirir. Beləliklə, struktur və kadr islahatları Naxçıvanın muxtariyyətini aradan qaldırmağa deyil, onun dövlət idarəçiliyi daxilində daha səmərəli və müasir mexanizmlərlə inkişaf etdirilməsinə yönəlmiş proses kimi xarakterizə olunur.
Prezident İlham Əliyevin səfərdən sonra Naxçıvanın sosial-iqtisadi inkişafının sürətləndirilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında Sərəncam imzalaması səfərdə müəyyənləşdirilən prioritetlərin maliyyə təminatının da operativ şəkildə həyata keçirildiyini göstərir. 2026-2027-ci illər üçün ayrılan 258 milyon manat vəsait muxtar respublikanın enerji, yol, nəqliyyat, təhsil və abadlıq infrastrukturlarının yenilənməsinə mühüm imkanlar yaradır. Tivi Su Elektrik Stansiyasında işlərin davam etdirilməsi, yüzlərlə kilometr avtomobil yolunun əsaslı təmiri və yeni təhsil obyektlərinin inşası regionun yaşayış və investisiya mühitinin yaxşılaşdırılmasına xidmət edəcək. Naxçıvan Dövlət Universitetində yeni yataqxana kompleksinin yaradılması və müxtəlif yaşayış məntəqələrində məktəbəqədər təhsil müəssisələrinin inşası isə sosial infrastrukturun daha da gücləndirilməsinə hesablanıb. Bu maliyyə dəstəyi göstərir ki, Naxçıvanın inkişafı yalnız uzunmüddətli strateji planlarla deyil, konkret vaxt çərçivəsinə və maliyyə resurslarına əsaslanan praktiki tədbirlərlə də müşayiət olunur.
Bütün bu istiqamətlərin bir-biri ilə əlaqəli şəkildə həyata keçirilməsi Naxçıvanın gələcəkdə tamamilə yeni geoiqtisadi və geosiyasi funksiyalar qazanacağını deməyə əsas verir. Təhlükəsizlik baxımından gücləndirilmiş, nəqliyyat baxımından beynəlxalq marşrutlara bağlanan, enerji sahəsində yeni generasiya imkanları qazanan və sənaye potensialını artıran Naxçıvan Azərbaycanın regional siyasətində daha böyük rol oynayacaq. Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı proseslərin sürətlənməsi isə muxtar respublikanın uzun müddət mövcud olmuş coğrafi təcridinin tədricən aradan qalxmasına və onun Avrasiya kommunikasiya sisteminə daha sıx inteqrasiyasına şərait yaradacaq. Eyni zamanda milli-mənəvi irsin qorunması, sosial rifahın yüksəldilməsi və idarəetmənin təkmilləşdirilməsi iqtisadi və strateji layihələrin insan və dövlət amili ilə tamamlanmasını təmin edir. Buna görə də Prezident İlham Əliyevin 2026-cı il avqust səfərini Naxçıvanın tarixində yeni mərhələnin siyasi, iqtisadi, hərbi və nəqliyyat əsaslarını eyni vaxtda möhkəmləndirən kompleks dövlət strategiyasının mühüm təzahürü kimi qiymətləndirmək mümkündür.
337 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbinin Azərbaycan dili və Ədəbiyyatı müəllimi Əliyeva Vəfa Qəzənfər qızı