Cənab Prezident İlham Əliyev tərəfindən Türk Dövlətləri Təşkilatının hökumət başçıları ilə görüş zamanı səsləndirilən fikirlər həm regional, həm də qlobal səviyyədə Türk dünyasının gələcək inkişaf trayektoriyasını müəyyən edən mühüm siyasi mesajlar kimi qiymətləndirilə bilər. Çıxış bir neçə əsas istiqaməti əhatə edir: siyasi birlik, iqtisadi əməkdaşlıq, nəqliyyat-logistika inteqrasiyası və ortaq kimlik üzərində qurulan strateji gələcək.

Bu sözləri aia.az-a verdiyi açıqlamasında Milli Məclisin deputatı Səttar Möhbalıyev deyib.

Fikirlərini davam etdirən millət vəkili bildirib ki, cənab Prezident çıxışında Türk Dövlətləri Təşkilatına yalnız beynəlxalq qurum kimi deyil, daha dərin mənəvi-siyasi birlik kimi yanaşdığını açıq ifadə edir: “Türk dünyası bizim ailəmizdir, bizim başqa ailəmiz yoxdur.” Bu yanaşma təşkilatın klassik diplomatik əməkdaşlıq çərçivəsindən çıxaraq, sivilizasion və kimlik əsaslı birlik modeli kimi təqdim edildiyini göstərir. Burada əsas ideya ortaq etnik köklər, mədəniyyət və tarix üzərində qurulan strateji ittifaqdır. Prezidentin vurğuladığı kimi: “Yəni bizi birləşdirən bizim etnik mənsubiyyətimizdir. Bu, birinci amildir.” Bu fikir Türk Dövlətləri Təşkilatını digər beynəlxalq qurumlardan fərqləndirən əsas üstünlük kimi təqdim olunur. Bu, həm də gələcək inteqrasiyanın ideoloji əsasını təşkil edir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında təşkilatın qlobal roluna xüsusi diqqət ayrılır: “Bu gün bizim təşkilatımız dünyanın aparıcı beynəlxalq təşkilatlarının sırasına daxil edilməlidir. Bu, bizdən asılıdır.” Bu sitat açıq şəkildə göstərir ki, məqsəd yalnız regional əməkdaşlıq deyil, qlobal təsir gücünə malik siyasi-iqtisadi blokun formalaşdırılmasıdır. Cənab Prezident bu məqsədə çatmaq üçün üç əsas şərti önə çəkir: Birlik və həmrəylik, birgə layihələrin icrası və tərəfdaşlar üçün yeni imkanların yaradılması. Bu yanaşma təşkilatın gələcəkdə G20, European Union və ya digər böyük platformalarla müqayisə edilə biləcək səviyyəyə yüksəldilməsi perspektivini ortaya qoyur. Dövlətimizin başçısı çıxışında iqtisadi sahədə əldə olunan nailiyyətləri konkret faktlarla əsaslandırır: “Biz təşkilata üzv ölkələrin iqtisadiyyatlarına 20 milyard dollardan çox sərmayə qoymuşuq.” Bu, Azərbaycanın təşkilat daxilində investor və təşəbbüskar ölkə rolunu nümayiş etdirir. Xüsusilə bu istiqamətlər diqqət çəkir: Birgə investisiya fondlarının yaradılması, (Özbəkistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan ilə) ticarət dövriyyəsinin artması və qarşılıqlı sərmayə axınının genişlənməsi. Bu model artıq formal əməkdaşlıqdan çıxaraq institusional iqtisadi inteqrasiyaya keçidi göstərir.
Çıxışın mühüm hissələrindən biri Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun bərpasına həsr olunur. Ölkə başçısı qardaş ölkələrin dəstəyini xüsusi vurğulayır: “Bu gün bizim üçün əsas olan məsələdə yenə də bizim yanımızda qardaş ölkələrdir.” Burada sadalanan layihələr – məktəblər, mədəniyyət mərkəzləri və sənaye obyektləri – sadəcə humanitar yardım deyil, siyasi həmrəyliyin real iqtisadi və sosial nəticələridir. Eyni zamanda, Azərbaycanın Türkiyəyə dəstəyi də qarşılıqlı münasibətlərin simvolu kimi təqdim olunur: “Kahramanmaraşda 100 milyon dollar dəyərində ‘Azərbaycan məhəlləsi’ tikilib.” Bu qarşılıqlı yardım modeli Türk dünyasında “birlik yalnız söz deyil, əməl prinsipi ilə işləyir” mesajını verir. Çıxışın ən strateji hissələrindən biri nəqliyyat və logistika məsələlərini hatə edir və Prezident İlham Əliyev qeyd edir ki, “Ölkələrimizdən keçən Orta Dəhliz hər birimizin marağına cavab verir.” Orta Dəhliz və Zəngəzur dəhlizi layihələri Türk dünyasının qlobal ticarətdə rolunu artıran əsas mexanizmlər kimi təqdim olunur. Bildirilib ki, Zəngəzur dəhlizində işlərin böyük hissəsi tamamlanıb, yeni dəhlizin ilkin yükdaşıma gücü 15 milyon ton olacaq Həyata keçirilən layihələr nəticəsində Türk Dövlətləri Təşkilatı Avropa ilə Asiya arasında əsas tranzit körpüyə çevrilir. Qlobal ticarət marşrutlarında strateji mövqe qazanır. Enerji və logistika təhlükəsizliyində rolunu artırır. Cənab Prezident çıxışında təşkilat daxilində artan siyasi koordinasiyanı da vurğulayır: “Dövlət başçıları artıq ildə ən azı iki dəfə görüşürlər.” Bu, dəyişən qlobal şərtlər fonunda operativ qərarvermə və koordinasiyanın gücləndiyini göstərir. Xüsusilə qeyri-rəsmi Zirvə görüşlərinin təşkili diplomatik çevikliyin artmasına xidmət edir.

Prezident İlham Əliyevin çıxışı ümumilikdə Türk Dövlətləri Təşkilatının inkişafında yeni mərhələnin başlandığını göstərir. Bu mərhələni xarakterizə edən əsas xüsusiyyətlər isə kimlik əsaslı siyasi birlik, dərin iqtisadi inteqrasiya, qlobal nəqliyyat və logistika rolu və qarşılıqlı praktiki dəstək mexanizmləridir. Beləliklə Türk dünyası artıq ideya səviyyəsindən çıxaraq real geosiyasi və iqtisadi güc mərkəzinə çevrilməkdədir-deyə Səttar Möhbalıyev fikrini yekunlaşdırıb.