Azərbaycanın qədim tarixə, zəngin mədəniyyətə və böyük mənəvi dəyərlərə malik bölgələrindən biri Füzuli rayonudur. Qarabağ bölgəsində yerləşən bu rayon xalqımızın tarixi yaddaşında, milli kimliyində və Vətən sevgisində xüsusi yer tutur. Füzulinin keçmişi, onun işğal dövründə üzləşdiyi faciələr və bu gün yaşadığı dirçəliş Azərbaycanın müasir tarixinin mühüm səhifələrindəndir.

1993-cü ildə Füzuli rayonunun bir hissəsi Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmiş, yaşayış məntəqələri dağıdılmış, dinc əhali doğma yurdlarından didərgin düşmüşdür. Uzun illər ərzində minlərlə insan öz evinə qayıtmaq ümidi ilə yaşamış, doğma torpaqların azad olunacağına inamını itirməmişdir. İşğal nəticəsində rayonun sosial-iqtisadi həyatı ağır zərbə almış, tarixi və mədəni irsin bir hissəsi dağıntılara məruz qalmışdır.

2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan tarixində yeni mərhələnin əsasını qoydu. Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığı, əsgər və zabitlərimizin fədakarlığı, xalqımızın birliyi nəticəsində Füzuli şəhəri 2020-ci il oktyabrın 17-də işğaldan azad edildi. Bu qələbə yalnız hərbi uğur deyil, həm də uzun illər doğma yurd həsrəti çəkən insanların ümidlərinin yenidən canlanması idi. Hər il oktyabrın 17-də qeyd olunan Füzuli Şəhəri Günü bu tarixi hadisənin əhəmiyyətini xatırladır.

Füzulinin azad olunmasından sonra qarşıda böyük və mürəkkəb vəzifələr dayanırdı. Dağıdılmış şəhər və kəndlərin bərpası, təhlükəsizliyin təmin edilməsi, yolların çəkilməsi, enerji və su təchizatının qurulması, sosial obyektlərin yaradılması sistemli yanaşma tələb edirdi. Azərbaycan dövləti işğaldan azad edilmiş ərazilərin yenidən qurulmasını prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyənləşdirdi. Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin Füzuliyə səfərləri zamanı bir sıra infrastruktur layihələrinin təməli qoyuldu və görülən işlərin gedişi ilə tanışlıq həyata keçirildi.

Füzulinin inkişafında nəqliyyat infrastrukturu xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Əhmədbəyli–Füzuli–Şuşa avtomobil yolu və Zəfər yolu bölgənin digər ərazilərlə əlaqəsini gücləndirir, insanların və yüklərin hərəkətini asanlaşdırır. Füzuli Beynəlxalq Hava Limanının 2021-ci ildə istifadəyə verilməsi rayonun nəqliyyat imkanlarını genişləndirmiş, Qarabağa səfərləri və beynəlxalq əlaqələri asanlaşdırmışdır. Bu layihələr yalnız bu günün ehtiyaclarına deyil, bölgənin gələcək iqtisadi inkişafına da xidmət edir.

Rayonda elektrik enerjisi və su təchizatı sistemlərinin yenilənməsi, müasir yarımstansiyaların yaradılması, su təsərrüfatı obyektlərinin bərpası və yeni yaşayış məhəllələrinin salınması mühüm istiqamətlərdəndir. Məqsəd təkcə binalar tikmək deyil, insanların rahat və təhlükəsiz yaşayacağı, təhsil alacağı, işləyəcəyi və sosial xidmətlərdən yararlanacağı müasir yaşayış mühiti yaratmaqdır. Təhsil və səhiyyə müəssisələrinin qurulması, rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi və şəhərsalma planlarının həyata keçirilməsi Füzulinin uzunmüddətli inkişafı üçün zəmin yaradır.

İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə bərpa prosesini çətinləşdirən əsas problemlərdən biri mina təhlükəsidir. Minalar və partlamamış hərbi sursatlar insanların həyatına təhlükə yaradır, tikinti və kənd təsərrüfatı işlərinin aparılmasını ləngidir. Ərazilərin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, minatəmizləmə tədbirlərinin həyata keçirilməsi və əhalinin risklər barədə maarifləndirilməsi Böyük Qayıdışın vacib şərtlərindəndir. Doğma yurda qayıdış yalnız yaşayış evlərinin hazır olması ilə deyil, insanların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi ilə mümkün olur.

Füzulinin dirçəldilməsində qardaş dövlətlərin dəstəyi də xüsusi yer tutur. Özbəkistanın təşəbbüsü ilə Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına müasir məktəbin inşa edilməsi iki xalq arasında dostluğun və mənəvi həmrəyliyin nümunəsidir. Qazaxıstanın dəstəyi ilə yaradılan Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi isə uşaqların istedadlarının üzə çıxarılması, musiqi və incəsənət sahəsində inkişafı üçün imkanlar yaradır. Bu layihələr göstərir ki, şəhərin bərpası yalnız fiziki infrastrukturun qurulması deyil, həm də təhsilə, mədəniyyətə və gələcək nəsillərə sərmayə qoyulmasıdır.

Füzulinin gələcək inkişafı əhalinin doğma torpaqlarına təhlükəsiz qayıdışı, yeni iş yerlərinin yaradılması, kənd təsərrüfatının bərpası, xidmət sahələrinin genişləndirilməsi və turizm imkanlarının inkişafı ilə bağlıdır. Torpaq və su ehtiyatlarından səmərəli istifadə, müasir texnologiyaların tətbiqi və sahibkarlığın dəstəklənməsi rayonun iqtisadi potensialının üzə çıxmasına kömək edə bilər. Yeni yollar və hava limanı bölgənin ölkənin digər hissələri ilə əlaqəsini möhkəmləndirərək ticarət və xidmət sahələrinin inkişafına şərait yaradır.

Böyük Qayıdışın əsas məqsədi insanların doğma yurdlarında ləyaqətlə və təhlükəsiz yaşamasını təmin etməkdir. Bu prosesin uğuru tikilən binaların sayı ilə yanaşı, ailələrin məskunlaşması, uşaqların məktəbə getməsi, insanların işlə təmin olunması və ictimai həyatın canlanması ilə ölçülür. Füzulinin yenidən qurulması tarixi ədalətin bərpası ilə yanaşı, gələcəyə yönəlmiş inkişaf modelinin formalaşdırılması baxımından da əhəmiyyətlidir.

Füzulinin işğaldan azad edilməsi Azərbaycan xalqının iradəsinin, birliyinin və mübarizə əzminin təntənəsidir. Bu gün aparılan quruculuq işləri şəhərin həyatını yenidən canlandırır, keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışına yol açır və gələcək nəsillər üçün yeni imkanlar yaradır. Özbəkistan və Qazaxıstan kimi qardaş dövlətlərin dəstəyi isə dostluq münasibətlərinin real əməli addımlarla möhkəmləndiyini göstərir. Füzulinin dirçəlişi Azərbaycanın ümumi inkişafının, milli həmrəyliyinin və doğma torpaqlarda sülh içində yaşamaq arzusunun ayrılmaz hissəsidir.

Sabunçu rayonu 94 N-li tam orta ümumtəhsil məktəbinin rus dili və ədəbiyyat müəllimi Əliyeva Gülnarə