Azərbaycan xalqının tarixində uzun illər davam edən işğalın nəticələrinin aradan qaldırılması və azad edilmiş ərazilərin dirçəldilməsi mühüm dövlət vəzifələrindən biridir. 2020-ci ildə Vətən müharibəsində qazanılan Zəfər və 2023-cü ildə suverenliyin ölkənin bütün ərazisində bərpa olunması Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yeni inkişaf mərhələsinin əsasını qoydu. Bu mərhələnin başlıca istiqamətlərindən biri “Böyük Qayıdış” Proqramıdır.
Proqramın əsas məqsədi işğaldan azad edilmiş ərazilərdə təhlükəsiz və dayanıqlı yaşayış şəraiti yaratmaq, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına könüllü, təhlükəsiz və ləyaqətli qayıdışını təmin etməkdir. Bu məqsədlə yaşayış məntəqələri yenidən qurulur, yollar, elektrik və su təchizatı xətləri, rabitə infrastrukturu bərpa edilir. Məktəblərin, tibb müəssisələrinin, sosial xidmət obyektlərinin və digər ictimai binaların yaradılması insanların gündəlik həyatının normal şəkildə təşkilinə xidmət edir.
Qayıdış prosesində təhlükəsizlik xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müharibədən sonra ərazilərdə qalan mina və partlamamış hərbi sursatlar insanların həyatına ciddi təhlükə yaradır. Buna görə də ərazilərin minalardan təmizlənməsi, infrastrukturun qurulması ilə yanaşı, əhalinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi də əsas prioritetlərdəndir.
“Böyük Qayıdış” yalnız evlərin tikilməsi və insanların köçürülməsi ilə məhdudlaşmır. Proqramın uğuru həmin ərazilərdə davamlı iqtisadi fəaliyyətin formalaşmasından da asılıdır. Kənd təsərrüfatının, sahibkarlığın, turizmin və xidmət sahələrinin inkişafı yeni iş yerlərinin açılmasına, əhalinin gəlir əldə etməsinə və bölgənin iqtisadi həyatının canlanmasına imkan yaradır. Eyni zamanda, tarixi və mədəni irsin qorunması, şəhər və kəndlərin milli memarlıq ənənələri nəzərə alınmaqla bərpası mühüm vəzifələrdəndir.
Azad edilmiş ərazilərdə “ağıllı kənd” və müasir şəhərsalma yanaşmalarının tətbiqi də diqqətəlayiqdir. Enerji səmərəliliyi, rəqəmsal xidmətlər, müasir nəqliyyat və ekoloji prinsiplər əsasında qurulan yaşayış məntəqələri bölgənin gələcək inkişafına xidmət edir. Bu işlər dövlət qurumlarının, yerli əhalinin və özəl sektorun birgə səylərini tələb edir.
Doğma torpaqlara qayıdış illərlə yurd həsrəti çəkmiş insanlar üçün yalnız yaşayış yerinin dəyişməsi deyil, həm də tarixi ədalətin bərpası və mənəvi bağlılığın yenidən möhkəmlənməsidir. İnsanların öz evlərində yaşaması, uşaqların doğma məktəblərdə təhsil alması və ailələrin gələcəyə inamla baxması bu prosesin ən mühüm nəticələrindəndir.
Beləliklə, “Böyük Qayıdış” Proqramı Azərbaycanın müharibədən sonrakı bərpa və inkişaf siyasətinin əsas istiqamətlərindən biridir. Onun ardıcıl həyata keçirilməsi Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun dirçəlməsinə, ölkənin iqtisadi potensialının genişlənməsinə və cəmiyyətin birliyinin möhkəmlənməsinə töhfə verir. Bu proqramın əsas uğuru azad edilmiş ərazilərin yenidən insanların yaşadığı, işlədiyi və gələcək qurduğu abad yurdlara çevrilməsidir.
Rasim Quliyev adına 107 nömrəli tam orta məktəbin tarix müəllimi Qurban İbişli.